Het "PANOPTICON" is onder andere de aanduiding van een architectonische ideaalmodel van een gebouw dat moest gaan dienen als hulpmiddel voor macht-hebbers om de controle over de mensenmenigte te behouden (zie button:
Afbeeldingen Panopticon). De Britse Rechtsfilosoof
Jeremy Bentham(1748-1832) was de bedenker van dit gebouw. De Franse filosoof
Michel Foucault
omschreef het in zijn boek " Discipline, Toezicht en Straf, de geboorte van de gevangenis", als volgt: "het
Panopticon van Jeremy Bentham is een ontwerp van een ringvormig gebouw met in het midden een toren van waaruit één bewaker alle krankzinnigen, zieken, veroordeelden, arbeiders of scholieren kan observeren. (Noot auteur: de toren is dusdanig geconstrueerd dat alleen van binnen naar buiten gekeken kan worden. Van buiten af is niet te zien wat er binnen in de toren gebeurt.) Iedere cel in het omringende gebouw heeft twee ramen. Het binnenraam geeft de bewaker zicht op het doen en laten van de gedetineerde, het buitenraam zorgt dat iedere cel tot in alle hoeken is verlicht. Deze constructie heeft als belangrijkste effect dat de gedetineerde zich bewust wordt van zijn permanente zichtbaarheid. De machtsuitoefening is voor hem zichtbaar maar tegelijkertijd ondoorzichtig; hij weet niet of er daadwerkelijk naar hem gekeken wordt, maar wel dat dit te allen tijde mogelijk is. Het toezicht is discontinu maar heeft continu effect. De uitoefening van macht wordt daardoor geperfectioneerd, geautomatiseerd en ontindividua- liseert. Telkens wanneer een groep individuen tot specifiek gedrag moet worden gedwongen, kan dit machtsmechanisme als politiektechnologische constructie worden toegepast".
Cameratoezicht kan bezien worden vanuit de panoptische benadering. De camera haalt de burger uit zijn anonimiteit. De burger is zichtbaar. Alleen de burger weet niet of hij ook daadwerkelijk op dat moment bekeken wordt, daarom kiest hij voor de zekerheid en toont maatschappelijk gewenst gedrag. In de literatuur over cameratoezicht wordt er dan ook vanuit gegaan dat cameratoezicht door dit principe een preventieve werking heeft.
Het is om deze en om vele andere redenen belangrijk dat er goed nagedacht moet worden over cameratoezicht. Het is een middel dat veel vragen oproept en veel voorstanders en veel tegenstanders kent.